اسماعيل ناظم
مقدمه 39
دارونامه طوبا ( گزيده داروهاى مجرب پزشكى ايرانى ) ( فارسى )
سپس ، با تقسيم عدد به دست آمده بر تعداد ادويه موجود درجهء داروى مركب را به دست آورد . سوال : درجه دارويى كه از تركيب دو داروى مفرد ساخته شده كه يكى در درجهء دوم گرمى و ديگرى در درجهء اول گرمى است چيست ؟ پاسخ : دارويى كه در درجهء دوم گرمى است ، در حقيقت ، داراى سه جزء گرم و يك جزء سرد است و دارويى كه در درجهء اول گرمى است داراى دو جزء گرم و يك جزء سرد است . حاصل جمع اجزاى سرد اين دو ادويه عدد 2 - و حاصل جمع اجزاى گرم اين دو عدد 5 + است . حاصل جمع اين دو با هم عدد 3 + خواهد بود . با توجه به اينكه تنها دو ادويهء مفرد در اين تركيب وجود دارد ، حاصل تقسيم عدد 3 بر 2 ، درجه دارو را نشان مىدهد . پس ، درجه داروى مركب 5 / 1 + خواهد بود . بديهى است اين شيوه تنها زمانى به كار مىآيد كه مفردات تشكيل دهندهء داروى مركب از لحاظ وزن با يكديگر مساوى باشند و در داروهايى كه مقادير مفردات در آنها برابر نيست كارآيى ندارد ؛ خصوصاً در مواردى كه تعداد مفردات زياد باشد . در اينگونه موارد ، بايد از شيوهء ديگرى كه بعضى اطبّا آن را نقل كردهاند استفاده كرد . براى اين منظور ، بايد * جدولى با چهار رديف عمودى و تعدادى رديف افقى رسم كرد . ( تعداد خانههاى افقى اين جدول - به جز رديف اوّل - به تعداد ادويهء مفرده است ) . ستون اوّل اين جدول ، به نام ادويهء مفرده ؛ ستون دوم به وزن ادويه ؛ ستون سوم به درجهء گرمى يا سردى آنها ؛ و ستون چهارم به حاصل ضرب وزن در درجهء هر مفرد اختصاص دارد . * خارج قسمت تقسيم مجموع حاصل ضربها بر مجموع اوزان ادويهء مفرده درجهء داروى مركب را نشان مىدهد . براى استفاده از اين روش ، دانستن نكات زير ضرورى است : * 1 . درجه ادويه مفردهِ معتدل صفر است . * 2 . اگر مجموع حاصل ضربِها صفر باشد ، آن داروى مركّب معتدل خواهد بود . * مثال 1 : درجه داروى مركبى با سه مفرد به وزنهاى مساوى و درجه گرمى دو ، سه ، و چهار چنين است :